QANUNLAR

​Dəyanət Kərimlinin qələmindən

Anarın “Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi” romanı Azərbaycan ədəbiyyatında sevgi anlayışına gətirilən ən cəsarətli, eyni zamanda ən faciəvi baxışlardan biridir. Bu əsər sadəcə iki gəncin romantik münasibətini deyil, cəmiyyətin yazılmamış qanunları ilə fərdi azadlığın amansız toqquşmasını qələmə alır.
​Təhminə və Zaurun sevgisi mühitin dar çərçivələrinə sığmayan bir hissir. Təhminə — öz daxili azadlığı, səmimiyyəti və müstəqil ruhu ilə seçilən, lakin cəmiyyətin “qadın” obrazına geyindirdiyi stereotiplərə boyun əyməyən bir obrazdır. Zaur isə eyni cəmiyyətin formalaşdırdığı komfort zonasından, ailə təzyiqindən və “camaat nə deyər” qorxusundan tam qurtula bilməyən ziddiyyətli bir gəncdir.
​Onların münasibətindəki faciə kənar müdaxilələrdən daha çox, daxili uyğunsuzluqdan qaynaqlanır:
​Təhminənin sevgisi: Şərtsiz, hesabsız və bütün varlığı ilə yaşanılan bir hissdir. O, cəmiyyətin mühakimələrinə qarşı təkbaşına dayanmağa hazırdır.
​Zaurun sevgisi: Səmimi olsa da, şübhələr və mühitin təzyiqi ilə zəhərlənmiş bir hissdir. Zaur Təhminəni sevir, lakin onu mühakimə edən cəmiyyətdən tam qopa bilmir.
​Əsərin adı olan “altıncı mərtəbə” məhz bu sevgini simvolizə edir — real həyatın (beş mərtəbənin) üzərində qurulmuş, lakin ayaqları yerə basmayan, təcrid olunmuş bir sığınacaq. Bu sığınacaq gündəlik həyatın soyuq reallıqlarına, dedi-qodulara və etibarsızlığa uzun müddət tab gətirə bilmir.
​Anar bu romanı ilə oxucuya acı bir həqiqəti xatırladır: Əgər sevgi cəsarətlə müdafiə olunmursa və inamsızlıqla zədələnirsə, o, fərdləri xilas etmir, əksinə, mahiyyətini itirərək məhvə məhkum olur. Təhminənin faciəvi sonluğu və Zaurun sonrakı peşmanlığı, cəmiyyətin basqısına güzəştə gedən hər bir sevgini gözləyən qaçılmaz nəticədir.